VSME 2025 — co się zmieniło i jak przygotować firmę?

Czym jest standard VSME i dlaczego jest ważny dla polskich MŚP?

VSME (Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs) to europejski standard raportowania ESG opracowany przez EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group) specjalnie z myślą o małych i średnich przedsiębiorstwach. Finalną wersję standardu opublikowano w listopadzie 2024 roku, co kończy dwuletni proces konsultacji zapoczątkowany wersją roboczą z 2023 roku.

Choć standard jest dobrowolny dla MŚP niebędących spółkami giełdowymi, jego praktyczne znaczenie jest ogromne. Banki, inwestorzy oraz duże firmy (objęte obowiązkową dyrektywą CSRD) coraz częściej wymagają od swoich dostawców i partnerów biznesowych danych ESG zgodnych właśnie z VSME.

Struktura standardu VSME — Moduł A i Moduł B

Standard VSME składa się z dwóch modułów o różnym poziomie szczegółowości:

Moduł A — Podstawowy (obowiązkowy baseline)

Moduł A przeznaczony jest dla wszystkich MŚP i zawiera około 30 wskaźników podzielonych na trzy obszary ESG. Jest to minimum, które firma powinna ujawnić, chcąc spełnić oczekiwania banków i partnerów biznesowych. Kluczowe tematy Modułu A to:

• E1: Emisje gazów cieplarnianych Scope 1 i 2 (lub wyjaśnienie braku danych)
• E2: Zużycie energii i udział OZE
• S1: Pracownicy — stan zatrudnienia, podział płci, wypadki przy pracy
• G1: Praktyki biznesowe — kodeks etyczny, polityka antykorupcyjna

Moduł B — Rozszerzony (dla MŚP w łańcuchu dostaw dużych firm)

Moduł B zawiera dodatkowe około 20 wskaźników i jest przeznaczony dla MŚP, które są dostawcami lub partnerami dużych podmiotów objętych CSRD. Rozszerza wymagania Modułu A o szczegółowe dane dotyczące:

• Emisji Scope 3 (łańcuch wartości)
• Zarządzania wodą i odpadami
• Różnorodności biologicznej
• Wynagrodzeń i luki płacowej
• Zarządzania łańcuchem dostaw

Co zmieniło się w stosunku do wersji roboczej z 2023 roku?

Najważniejszą zmianą jest uproszczenie Modułu A — EFRAG wysłuchał uwag MŚP i obniżył barierę wejścia. Wymagania dotyczące emisji Scope 3 oraz szczegółowych danych pracowniczych zostały przeniesione do dobrowolnego Modułu B.

Polska specyfika — co oznacza VSME dla polskich firm?

W Polsce szczególnie istotne jest powiązanie VSME z:

• Wymogami banków: EBA Guidelines on loan origination (EBA/GL/2020/06) nakładają na banki obowiązek oceny ryzyka ESG. Polskie banki implementują te wytyczne stopniowo od 2021 roku.
• Programami BGK i EBI: Bankowe Fundusze Gwarancyjne i Europejski Bank Inwestycyjny coraz częściej wymagają dokumentacji ESG przy zielonych pożyczkach.
• Łańcuchem dostaw: Polskie firmy będące dostawcami dla europejskich korporacji (np. automotive, retail) będą musiały dostarczyć dane VSME jako warunek utrzymania kontraktów.

Jak przygotować firmę do raportowania VSME?

Rekomendowany harmonogram działań:

1. Audyt danych (miesiąc 1-2): Inwentaryzacja dostępnych danych — rachunki za energię, dane HR, faktury za paliwo, umowy z dostawcami.
2. Wypełnienie Modułu A (miesiąc 2-3): Obliczenie emisji Scope 1 i 2, zebranie danych pracowniczych, przygotowanie narracji G1.
3. Weryfikacja i publikacja (miesiąc 4): Wewnętrzna weryfikacja danych, przygotowanie raportu w formacie akceptowanym przez banki i kontrahentów.
4. Optymalizacja (rok 2+): Na podstawie pierwszego raportu wyznaczenie celów redukcji emisji i działań poprawczych.

„Raportowanie ESG to nie koszt — to inwestycja w transparentność, która coraz częściej przekłada się na lepsze warunki finansowania i silniejsze relacje z partnerami biznesowymi." — Rafał Senetra, ESGraport

Narzędzia wspierające raportowanie VSME

Polskie MŚP mogą korzystać z rosnącej liczby narzędzi cyfrowych, w tym platformy ESGraport, która:

• Przeprowadza firmę przez ustrukturyzowaną ankietę zbierającą dane do Modułu A i B
• Automatycznie oblicza emisje GHG na podstawie podanych zużyć energii i paliw
• Generuje raport w formacie gotowym do przekazania bankowi lub kontrahentowi
• Zapewnia zgodność z aktualną wersją standardu VSME 2024/2025